على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
170
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
محالات نزديك به آن كه شامل فلسطين و ساماريا هر دو مىگردد . و نام شهرى در شام كه قبر يعقوب پيغمبر در آنجا است و گويند مسكن آن حضرت در دوازده فرسخى اين شهر بوده . اردنج ( ardanj ) ا . ع . چرم سياه . و زاج . اردو ( ordu ) ا . ع . - مأخوذ از تازى - لشكرگاه و اغرع . و نام زبان معمول در هندوستان مركب از زبان فارسى و هندى و تازى . و ا ج . سپاه و لشكر پادشاهى . و اردوى همايون و يا اردوى معلا : لشكرگاه پادشاهى . اردوان ( ardav n ) ا خ . پ . نام ولايتى وسيع - و دانشمندان فرنگ مىنويسند كه معنى اين لفظ محافظ و نگهبان و توانا و قادر مىباشد و بدين جهت است كه چندين شاهزادهء پارس و مدى و هند را در قديم به اين نام مىناميدند و لفظ ارتابانوس يونانى را مأخوذ از همين لفظ مىدانند . اردوباد ( ordub d ) ا . پ . شهرى در كنار رود ارس از مستملكات روس . اردوش ( arduc ) ا . پ . نام جرم فلك قمر . اردوكند ( ardu - kand ) ا خ . پ نام قديمى شهر كاشغر . اردوله ( ardule ) ا . پ . آشى مانند كاچى كه از آرد ميده پزند و اكنون سمنو گويند . اردون ( ardun ) ا خ . پ . نام يكى از پادشاهان ايران . ارده ( arde ) ا . پ . نان خورشى كه از كنجد مىسازند و با شيره و يا عسل مخلوط كرده با نان مىخورند . و حلوا ارده : نوعى از حلوا كه از ارده مىسازند . اردهن ( ardahan ) ا خ . پ . قلعهاى از قلاع ملاحده واقع در ساوچبلاغ رى متصل بولايت طالقان قزوين . اردهى ( ardahi ) ا . پ . نام يك قسم حيوانى . اردى ( ordi ) ا . پ . نام ماه دوم از سال شمسى كه ارديبهشت نيز گويند . اردئاء ( arde ' ) ع . ج زدئ . ارديبهشت ( ordibehect ) ا . پ - يعنى بهشت مانند - نام ماه دويم از سال شمسى كه آفتاب در برج ثور بود و عبارت از ماه دويم بهار باشد . و نام روز سيوم از هر ماه شمسى . و ا خ . نام فرشتهء محافظ و نگهبان كوهها كه تدبير و مصالح ماه ارديبهشت و روز ارديبهشت به دو تعلق دارد . و مردم قديم ايران روز سيوم ارديبهشت ماه را بواسطهء مطابقهء نام ماه و نام روز عيد مىگرفتند و جشن مىكردند . و ارديبهشت نيز بمعنى آتش و ( ا خ . ) رب النوع حرارت مىباشد . اردىبهشتگان ( ordi - behectg n ) ا . پ . عيد و جشن روز سيوم ارديبهشتماه . اردية ( ardiat ) ع . ج رداء . ارذاء ( erz ' ) م . ع . خداوند شتران رذايا گرديدن . و هلاك ساختن . و در مشقت انداختن . و ارذا فلانا : داد فلان را ماده شتر رذيّة . و ارذى ناقته : پس گذاشت ماده شتر خود را . و بر راه انداخت . و لاغر و نزار گردانيد آن را . و ازداه غيره : بيمار و سست گردانيد او را . ارذاذ ( erz z ) م . ع . روان شدن جراحت . و روان شدن آنچه در مشك باشد و ارذت السماء : باران ريزهء نرم باريد . و ارذت الارض : باران ريزهء نرم رسيد آن زمين را . ارذال ( arz l ) ع . ج رذل . ارذال ( erz l ) م . ع . صاحب ناكسان و فرومايگان گرديدن يق ارذل فلان : يعنى صاحب ياران رذل گرديد فلان . و ارذله : ناكس و فرومايه گردانيد او را . ارذام ( erz m ) م . ع . ارذمت القصعة ارذاما : بيرون شد آب از سر آن كاسه . و ارذم على الخمسين : عمرش افزون از پنجاه سال گرديد . ارذل ( arzal ) ص . ع . ناكس و فرومايه . و بلا به از هر چيزى . ج : ارذلون . و ارذل العمر : آخر عمر كه در آن عقل از كلانسالى بازگردد و از همه چيز عاجز ماند . ارذلة ( arzelat ) ع . ج رذال . ارذلون ( arzaluna ) ع . ج ارذل . ارز ( arz ) ا . پ . قيمت و بها و ارزش . و قدر و مرتبه و مقدار . و توقير و تكريم . و درخت صنوبر . و ارز بازار : بها و قيمت معمول در بازار . ارز ( arz ) ا . ع . ارز الكلام : پيوستگى و درستى كلام بحصر و جمعيت . ارز ( arz ) م . ع . ارز ارزا و اروزا ( از باب ضرب و كرم و سمع ) : منقبض گرديد از بخل . و مجتمع شد و ثابت گرديد . يق فلان اذا سئل ارز و اذا دعى اهتز يعنى فلان وقتى كه چيزى از وى خواهند منقبض مىشود و چون او را براى طعام خوانند خوش مىشود . و ارزت الحية : پناه گرفت مار بسوراخ خود و برگرديد بسوى آن و ثابت ماند در آنجا و منه ان الاسلام ليازر الى المدينة كما تازر الحية الى جحر ها و ارزت الليلة : سرد شد شب . ارز ( arz ) و ( orz ) ا . ع . درخت صنوبر . و يا درخت صنوبر نر . و يا درخت عرعر . ارز ( orz ) و ( arcz ) و ( orcz ) ا . برنج . ارز ( araz ) ا . ع . درخت ارژن . ارز ( arczz ) و ( orozz ) ا . ع . برنج . ارزاء ( arz ' ) ع . ج رزء .